Datasets:

Kreb1907
/

turkish-proverbs-idioms

id int64 1 100	text stringlengths 11 51	type stringclasses 2 values	meaning_tr stringlengths 11 70	meaning_en stringlengths 16 73	literal_en stringlengths 13 98
1	Damlaya damlaya göl olur.	proverb	Küçük birikimler zamanla büyük bir değere ulaşır.	Small savings accumulate into something big over time.	Drop by drop, a lake forms.
2	Ağaç yaşken eğilir.	proverb	İnsanlara alışkanlıklar ve terbiye küçük yaşta kazandırılır.	People are shaped by education and habits while they are young.	A tree is bent while it is still green.
3	Bir elin nesi var, iki elin sesi var.	proverb	Başarıya ulaşmak için iş birliği gerekir.	Cooperation achieves more than working alone.	What can one hand do? Two hands make a sound.
4	Üzüm üzüme baka baka kararır.	proverb	İnsan, birlikte olduğu kişilerin huyunu alır.	People take on the character of the company they keep.	A grape darkens by looking at another grape.
5	Sakla samanı, gelir zamanı.	proverb	Gereksiz görünen şeyler bile bir gün işe yarayabilir.	Even seemingly useless things may become useful one day.	Store the straw, its time will come.
6	İşleyen demir pas tutmaz.	proverb	Çalışan insan kendini geliştirir ve dinç kalır.	Those who keep working stay sharp and healthy.	Iron that is worked does not rust.
7	Denize düşen yılana sarılır.	proverb	Çaresiz kalan insan her türlü çareye başvurur.	A desperate person will grasp at anything for help.	One who falls into the sea clings to a snake.
8	Gülü seven dikenine katlanır.	proverb	Bir şeyi seven, onun sıkıntılarına da katlanır.	If you love something, you must accept its difficulties too.	One who loves the rose endures its thorns.
9	Ak akçe kara gün içindir.	proverb	Biriktirilen para sıkıntılı günlerde işe yarar.	Savings are there for hard times.	White silver is for black days.
10	Vakit nakittir.	proverb	Zaman çok değerlidir, boşa harcanmamalıdır.	Time is very valuable and should not be wasted.	Time is cash.
11	Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.	proverb	Bir konuda zarar gören kişi benzer durumlarda aşırı tedbirli davranır.	Once bitten, twice shy; a bad experience makes people overly cautious.	One whose mouth was burnt by milk eats yogurt by blowing on it.
12	Körle yatan şaşı kalkar.	proverb	Kötü arkadaş insanı olumsuz etkiler.	Bad company corrupts good character.	He who lies down with the blind gets up cross-eyed.
13	Ne ekersen onu biçersin.	proverb	Herkes yaptığının karşılığını görür.	You reap what you sow.	Whatever you plant is what you harvest.
14	Taşıma suyla değirmen dönmez.	proverb	Bir iş dışarıdan gelen geçici yardımlarla sürdürülemez.	A venture cannot survive on outside help alone.	A mill does not turn with carried water.
15	Bugünün işini yarına bırakma.	proverb	İşleri ertelemek zarara yol açar.	Do not put off until tomorrow what you can do today.	Do not leave today's work to tomorrow.
16	Acele işe şeytan karışır.	proverb	Aceleyle yapılan işlerde hata olur.	Haste makes waste; rushed work goes wrong.	The devil meddles in hurried work.
17	Ayağını yorganına göre uzat.	proverb	Harcamalarını gelirine göre ayarla.	Live within your means.	Stretch your leg according to your blanket.
18	Bir musibet bin nasihatten iyidir.	proverb	Yaşanan kötü bir olay, verilen öğütlerden daha etkili ders verir.	One bad experience teaches more than a thousand pieces of advice.	One misfortune is better than a thousand counsels.
19	Görünen köy kılavuz istemez.	proverb	Açıkça belli olan şeyin kanıtlanmasına gerek yoktur.	What is obvious needs no explanation.	A village in sight needs no guide.
20	Havlayan köpek ısırmaz.	proverb	Çok tehdit savuran kişiden genellikle zarar gelmez.	Those who threaten loudly rarely do harm.	A barking dog does not bite.
21	Kervan yolda düzülür.	proverb	Eksiklikler iş yürürken tamamlanır.	Details get sorted out along the way once you start.	The caravan is arranged on the road.
22	Komşu komşunun külüne muhtaçtır.	proverb	Komşular en küçük şeyde bile birbirine muhtaçtır.	Neighbors need each other, even for the smallest things.	A neighbor needs even the neighbor's ashes.
23	Meyve veren ağaç taşlanır.	proverb	Başarılı ve üretken insanlar eleştirilir, kıskanılır.	Successful and productive people attract criticism and envy.	The tree that bears fruit gets stoned.
24	Mum dibine ışık vermez.	proverb	İnsan çoğu zaman en yakınlarına faydalı olamaz.	People often fail to benefit those closest to them.	A candle gives no light to its own base.
25	Öfkeyle kalkan zararla oturur.	proverb	Öfkeyle hareket eden zarar görür.	Acting in anger leads to loss.	He who rises in anger sits down with loss.
26	Sabreden derviş muradına ermiş.	proverb	Sabreden kişi sonunda amacına ulaşır.	Patience is eventually rewarded.	The patient dervish attained his wish.
27	Son gülen iyi güler.	proverb	Sonuçta kazanan, gerçekten kazanmış olandır.	He who laughs last laughs best.	The one who laughs last laughs well.
28	Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.	proverb	Güzel söz en zor insanı bile ikna eder.	Kind words can win over even the most difficult person.	A sweet tongue draws the snake out of its hole.
29	Ummadığın taş baş yarar.	proverb	Önemsenmeyen şey beklenmedik etki yaratabilir.	Something you underestimate can have an unexpected impact.	The stone you least expect splits the head.
30	Yuvarlanan taş yosun tutmaz.	proverb	Sürekli iş ya da yer değiştiren kişi birikim yapamaz.	A person who constantly changes jobs or places accumulates nothing.	A rolling stone gathers no moss.
31	Bakarsan bağ olur, bakmazsan dağ olur.	proverb	İlgi gösterilen iş gelişir, ihmal edilen bozulur.	Things flourish with care and decay with neglect.	Tend it and it becomes a vineyard; neglect it and it becomes a mountain.
32	Balık baştan kokar.	proverb	Bozulma önce yönetimden başlar.	Corruption starts at the top.	The fish starts to smell from the head.
33	Besle kargayı, oysun gözünü.	proverb	Nankör kişiye yapılan iyilik kötülükle karşılık bulur.	Kindness to the ungrateful is repaid with harm.	Feed the crow and it will peck out your eye.
34	Bin bilsen de bir bilene danış.	proverb	Ne kadar bilgili olursan ol, uzmanına danışmakta fayda vardır.	However much you know, still consult an expert.	Even if you know a thousand things, ask one who knows.
35	Can çıkar, huy çıkmaz.	proverb	İnsanın huyu kolay kolay değişmez.	Old habits die hard; character rarely changes.	The soul leaves the body, but the habit does not.
36	Çivi çiviyi söker.	proverb	Bir güçlük ancak ona denk bir güçle giderilir.	Fight fire with fire; a problem is removed by something equally strong.	One nail drives out another.
37	Dost kara günde belli olur.	proverb	Gerçek dost sıkıntılı günlerde belli olur.	A friend in need is a friend indeed.	A friend shows himself on a black day.
38	Emek olmadan yemek olmaz.	proverb	Çalışmadan kazanç elde edilmez.	No pain, no gain; nothing is earned without effort.	Without labor there is no food.
39	Gün doğmadan neler doğar.	proverb	Umulmadık anda güzel gelişmeler olabilir.	Good things can happen unexpectedly; never lose hope.	Many things are born before the sun rises.
40	Hatasız kul olmaz.	proverb	Herkes hata yapabilir.	Nobody is perfect; everyone makes mistakes.	There is no servant of God without fault.
41	İki karpuz bir koltuğa sığmaz.	proverb	Aynı anda iki büyük iş birden yürütülemez.	You cannot manage two big tasks at the same time.	Two watermelons do not fit under one arm.
42	Su akar, yolunu bulur.	proverb	İşler er ya da geç kendi düzenini bulur.	Things eventually work themselves out.	Water flows and finds its way.
43	Zaman her şeyin ilacıdır.	proverb	Acılar zamanla hafifler.	Time heals everything.	Time is the medicine for everything.
44	Damdan düşen, damdan düşenin halinden anlar.	proverb	Bir sıkıntıyı ancak onu yaşayan anlar.	Only those who have experienced a hardship truly understand it.	One who fell off the roof understands another who fell off the roof.
45	Aç ayı oynamaz.	proverb	Karşılığı verilmeyen kimseden iş beklenmez.	People will not work without fair compensation.	A hungry bear will not dance.
46	Anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az.	proverb	Anlayışlı insana ufak bir ima yeter.	A word to the wise is enough; the unwise ignore even the loudest message.	To one who understands, a mosquito is a lute; to one who does not, drums and horns are not enough.
47	Armut dibine düşer.	proverb	Çocuklar ana babalarına benzer.	The apple does not fall far from the tree.	The pear falls at the base of its own tree.
48	Bal tutan parmağını yalar.	proverb	Bir işi yöneten kişi ondan pay alır.	Those who handle resources benefit from them.	He who handles honey licks his finger.
49	Beş parmağın beşi bir olmaz.	proverb	İnsanların hepsi aynı karakterde olmaz.	People are not all alike, even within the same family.	The five fingers are not all the same.
50	Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır.	proverb	Küçük bir iyilik bile uzun süre unutulmaz.	Even a small kindness is remembered for a long time.	A cup of coffee is remembered for forty years.
51	ağzı kulaklarına varmak	idiom	Çok sevinmek.	To be extremely pleased; to grin from ear to ear.	One's mouth reaches one's ears.
52	burnu havada olmak	idiom	Kibirli olmak, kimseyi beğenmemek.	To be arrogant and look down on others.	To have one's nose in the air.
53	etekleri zil çalmak	idiom	Çok sevinçli olmak.	To be overjoyed.	One's skirts ring like bells.
54	göz boyamak	idiom	Gösterişle aldatmak.	To deceive with a false impression; to window-dress.	To paint the eye.
55	kulak misafiri olmak	idiom	Bir konuşmayı istemeden dinlemek.	To overhear a conversation.	To be an ear guest.
56	pire için yorgan yakmak	idiom	Küçük bir sorun yüzünden büyük zarara yol açmak.	To cause great damage over a trivial annoyance.	To burn the quilt because of a flea.
57	tuzu kuru olmak	idiom	Durumu iyi olmak, sıkıntısı bulunmamak.	To be comfortably well-off and untroubled.	One's salt is dry.
58	yangına körükle gitmek	idiom	Kötü bir durumu daha da kışkırtmak.	To make a bad situation worse; to add fuel to the fire.	To go to a fire with bellows.
59	ağzında bakla ıslanmamak	idiom	Sır saklayamamak.	To be unable to keep a secret.	A broad bean does not stay wet in one's mouth.
60	baltayı taşa vurmak	idiom	Farkında olmadan kırıcı ya da uygunsuz söz söylemek.	To put one's foot in one's mouth; to make a blunder.	To strike the axe against a stone.
61	dört gözle beklemek	idiom	Büyük istekle beklemek.	To await something eagerly.	To wait with four eyes.
62	etekleri tutuşmak	idiom	Telaşlanmak.	To panic; to be alarmed.	One's skirts catch fire.
63	göze girmek	idiom	Beğeni ve güven kazanmak.	To win someone's favor.	To enter the eye.
64	gözden düşmek	idiom	Değerini, itibarını yitirmek.	To fall out of favor.	To fall from the eye.
65	iğneyle kuyu kazmak	idiom	Çok zor bir işi yetersiz araçlarla yapmaya çalışmak.	To attempt an enormous task with inadequate means.	To dig a well with a needle.
66	kılı kırk yarmak	idiom	En ince ayrıntısına kadar titizlikle incelemek.	To be extremely meticulous; to split hairs.	To split a single hair into forty.
67	kulağına küpe olmak	idiom	Yaşanan olaydan alınan dersi hiç unutmamak.	To serve as a lasting lesson.	To become an earring in one's ear.
68	nalları dikmek	idiom	Ölmek (argo).	To kick the bucket; to die (slang).	To point one's horseshoes upward.
69	pabucu dama atılmak	idiom	Gözden düşmek, yerini başkasına kaptırmak.	To be displaced by someone new; to lose one's standing.	One's shoe is thrown onto the roof.
70	saman altından su yürütmek	idiom	Gizlice iş çevirmek.	To scheme secretly behind the scenes.	To run water under the straw.
71	tereciye tere satmak	idiom	Bir işi, o işin uzmanına öğretmeye kalkmak.	To try to teach an expert their own trade.	To sell cress to a cress-seller.
72	abayı yakmak	idiom	Birine tutulmak, aşık olmak.	To fall head over heels in love.	To burn one's cloak.
73	ağzından bal damlamak	idiom	Çok tatlı konuşmak.	To speak very sweetly.	Honey drips from one's mouth.
74	ateş pahası	idiom	Çok pahalı.	Extremely expensive.	The price of fire.
75	buluttan nem kapmak	idiom	En küçük şeyden alınmak, aşırı alıngan olmak.	To be overly sensitive; to take offense at the slightest thing.	To catch moisture from a cloud.
76	burun kıvırmak	idiom	Beğenmemek, küçümsemek.	To turn one's nose up at something.	To curl one's nose.
77	can kulağıyla dinlemek	idiom	Büyük bir dikkatle dinlemek.	To listen with rapt attention.	To listen with the soul's ear.
78	çenesi düşük	idiom	Çok konuşan, geveze.	Overly talkative; chatterbox.	With a dropped chin.
79	dilinde tüy bitmek	idiom	Tekrar tekrar söylemekten usanmak.	To be tired of repeating the same warning over and over.	Feathers grow on one's tongue.
80	diken üstünde oturmak	idiom	Tedirgin ve huzursuz olmak.	To be on pins and needles.	To sit on thorns.
81	ecel teri dökmek	idiom	Büyük korku ve heyecan içinde olmak.	To sweat with fear or extreme anxiety.	To sweat the sweat of death.
82	el üstünde tutmak	idiom	Birine çok değer vermek, özenle davranmak.	To treat someone with great honor and care.	To hold someone on the palm of the hand.
83	fincancı katırlarını ürkütmek	idiom	Güçlü kişileri gereksiz yere kızdırmak.	To needlessly provoke powerful people.	To startle the cup-seller's mules.
84	gemileri yakmak	idiom	Geri dönüşü olmayacak biçimde kesin karar vermek.	To burn one's bridges; to commit irreversibly.	To burn the ships.
85	göz kulak olmak	idiom	Korumak, gözetmek.	To keep an eye on; to look after.	To be eye and ear.
86	hapı yutmak	idiom	Kötü duruma düşmek.	To be in serious trouble.	To swallow the pill.
87	havanda su dövmek	idiom	Boşuna uğraşmak.	To engage in futile effort.	To pound water in a mortar.
88	iki ayağını bir pabuca sokmak	idiom	Birini bir işi çok kısa sürede yapması için sıkıştırmak.	To rush someone into finishing something immediately.	To force someone's two feet into one shoe.
89	kaşla göz arasında	idiom	Çok kısa sürede, fark ettirmeden.	In the blink of an eye; before anyone notices.	Between the eyebrow and the eye.
90	kazın ayağı öyle değil	idiom	Gerçek, sanıldığı gibi değil.	The truth is not what it seems.	The goose's foot is not like that.
91	leb demeden leblebiyi anlamak	idiom	Daha söz tamamlanmadan ne denmek istendiğini anlamak.	To understand instantly from the slightest hint.	To understand 'leblebi' before one even says 'leb'.
92	pişmiş aşa su katmak	idiom	Yoluna girmiş bir işi bozmak.	To spoil something that was nearly complete.	To add water to already cooked food.
93	yüreği ağzına gelmek	idiom	Aniden çok korkmak.	To have one's heart in one's mouth; to be badly startled.	One's heart comes up to one's mouth.
94	aba altından değnek göstermek	idiom	Üstü kapalı biçimde tehdit etmek.	To make a veiled threat.	To show the stick from under the cloak.
95	ayaklarına kara su inmek	idiom	Uzun süre ayakta kalmaktan çok yorulmak.	To be exhausted from standing or waiting too long.	Black water descends to one's feet.
96	bam teline basmak	idiom	Birinin en duyarlı olduğu konuya dokunup kızdırmak.	To touch someone's sore spot.	To press on the bass string.
97	bindiği dalı kesmek	idiom	Yararlandığı şeye kendi eliyle zarar vermek.	To harm the very thing one depends on.	To cut the branch one is sitting on.
98	çorbada tuzu bulunmak	idiom	Bir işe küçük de olsa katkı sağlamak.	To make a small contribution to a shared effort.	To have one's salt in the soup.
99	eli kulağında	idiom	Gerçekleşmesi çok yakın.	About to happen at any moment.	With one's hand on one's ear.
100	gözü yükseklerde olmak	idiom	Yüksek mevkilere ulaşmayı istemek.	To be ambitious; to aim for high positions.	One's eye is on the heights.

🇹🇷 Turkish Proverbs & Idioms / Türkçe Atasözleri ve Deyimler

A hand-curated dataset of 100 Turkish proverbs (atasözleri) and idioms (deyimler) with their meanings in both Turkish and English, plus literal English translations that preserve the original imagery.

El ile derlenmiş 50 atasözü ve 50 deyim; her kayıtta Türkçe açıklama, İngilizce açıklama ve birebir İngilizce çeviri bulunur.

Columns

Column	Description
`id`	Unique row id
`text`	The proverb or idiom in Turkish
`type`	`proverb` (atasözü) or `idiom` (deyim)
`meaning_tr`	Meaning explained in Turkish
`meaning_en`	Meaning explained in English
`literal_en`	Word-for-word English translation

Example

text	type	meaning_en	literal_en
Damlaya damlaya göl olur.	proverb	Small savings accumulate into something big over time.	Drop by drop, a lake forms.
tereciye tere satmak	idiom	To try to teach an expert their own trade.	To sell cress to a cress-seller.

Use cases

Language learning — study Turkish figurative language with dual explanations.
LLM evaluation — test whether models understand non-literal Turkish (idiom comprehension is a classic failure mode for smaller models).
Machine translation research — figurative expressions are among the hardest segments to translate; literal_en vs meaning_en makes the gap explicit.
NLP tasks — proverb/idiom classification, meaning matching, paraphrase generation.

Quick start

from datasets import load_dataset

ds = load_dataset("Kreb1907/turkish-proverbs-idioms", split="train")
print(ds[0])
# {'id': 1, 'text': 'Damlaya damlaya göl olur.', 'type': 'proverb', ...}

Curation notes

Entries were selected from widely known, everyday Turkish proverbs and idioms. Meanings follow common dictionary definitions (TDK-style explanations); English meanings favor natural equivalents (e.g. matching English proverbs) where they exist. Idioms are given in their citation (infinitive) form, proverbs as full sentences.

License

CC BY 4.0 — free to use with attribution.

Downloads last month: 41